Krzysztof Jako duszpasterz, często spotykam się z osobami, które trzymając w rękach Pismo Święte, czują się nieco zagubione. Ta gruba, wiekowa księga, choć tak bliska sercu, bywa onieśmielająca. Pojawiają się pytania: „Od czego zacząć?”, „Dlaczego jest tak podzielona?”, „Czy muszę czytać wszystko po kolei?”. Jeśli kiedykolwiek towarzyszyły Ci podobne wątpliwości, wiedz, że nie jesteś sam. Ten artykuł jest jak przyjazna dłoń, która poprowadzi Cię przez strukturę Biblii, by stała się ona dla Ciebie nie tylko świętą księgą, ale przede wszystkim źródłem osobistego spotkania z Bogiem.
Biblia – Jedna Księga, Wiele Głosów
Pierwszą i najważniejszą rzeczą, którą warto sobie uświadomić, jest to, że Biblia to tak naprawdę cała biblioteka. Składa się z 73 ksiąg (w kanonie katolickim), pisanych przez różnych autorów, w różnym czasie i w różnych stylach literackich. Znajdziemy w niej kroniki historyczne, zbiory praw, poezję, listy i proroctwa. Ta różnorodność nie jest chaosem, lecz bogactwem, które spaja jedna, nadrzędna myśl: historia miłości Boga do człowieka.
Najbardziej podstawowy podział Biblii, który stanowi jej kręgosłup, to rozróżnienie na Stary i Nowy Testament. Słowo „testament” w tym kontekście najlepiej rozumieć jako „przymierze”. Biblia jest więc opowieścią o dwóch wielkich przymierzach, które Bóg zawarł z ludzkością.
Stary Testament – Fundament Wiary i Obietnica Zbawienia
Stary Testament to większa i starsza część Biblii, obejmująca 46 ksiąg. Opisuje on historię narodu wybranego, Izraela, od stworzenia świata aż do czasów bezpośrednio poprzedzających narodziny Jezusa Chrystusa. To tutaj Bóg po raz pierwszy objawia się człowiekowi, zawiera z nim przymierze i przygotowuje świat na nadejście Zbawiciela. To fundament, bez którego Nowy Testament byłby niezrozumiały.
Jakie księgi wchodzą w skład Starego Testamentu?
Choć na pierwszy rzut oka układ ksiąg może wydawać się skomplikowany, w rzeczywistości ma on swoją logiczną strukturę. Księgi Starego Testamentu w Biblii katolickiej zazwyczaj grupuje się w trzy główne kategorie:
* Księgi historyczne: Stanowią najobszerniejszą część. Rozpoczynają się od Pięcioksięgu (Księga Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb, Powtórzonego Prawa), który zawiera opis stworzenia świata, dzieje patriarchów i nadanie Prawa Mojżeszowego. Dalsze księgi, jak Księga Jozuego, Sędziów czy Księgi Królewskie, opisują historię Izraela, jego wzloty i upadki.
* Księgi mądrościowe (dydaktyczne): To poetyckie i filozoficzne serce Starego Testamentu. Należą do nich m.in. Księga Hioba, Psalmy, Księga Przysłów, Pieśń nad Pieśniami i Księga Mądrości. Uczą, jak żyć sprawiedliwie i mądrze, a także są niezwykłą szkołą modlitwy, która wyraża całą gamę ludzkich emocji.
* Księgi prorockie: Zawierają pisma proroków, takich jak Izajasz, Jeremiasz czy Ezechiel. Prorocy byli „ustami Boga” – napominali lud, wzywali do nawrócenia, ale przede wszystkim podtrzymywali nadzieję, zapowiadając przyjście Mesjasza.
Dlaczego niektóre księgi zniknęły z Biblii? Tajemnica kanonu biblijnego.
Czasem pojawia się pytanie, dlaczego Biblia katolicka ma więcej ksiąg w Starym Testamencie niż na przykład Biblia protestancka. To dotyka kwestii tak zwanego kanonu biblijnego, czyli oficjalnie ustalonego przez Kościół zbioru ksiąg uznanych za natchnione przez Boga. Proces ustalania kanonu trwał wieki. Kościół, opierając się na Tradycji apostolskiej i działaniu Ducha Świętego, rozeznawał, które pisma wiernie przekazują Boże Objawienie.
Księgi, które znajdują się w katolickim wydaniu Biblii, a których nie ma w protestanckim (np. Księga Tobiasza, Judyty, Mądrości, Syracha, Barucha, 1 i 2 Machabejska), nazywamy księgami deuterokanonicznymi. Były one od początku używane przez chrześcijan, jednak ostateczne potwierdzenie ich natchnionego charakteru dla całego Kościoła katolickiego nastąpiło na Soborze Trydenckim. Nie są to więc księgi „dodane”, lecz stanowiące integralną część pierwotnego dziedzictwa wiary.
Nowy Testament – Spełnienie Obietnicy w Jezusie Chrystusie
Nowy Testament, składający się z 27 ksiąg, jest sercem chrześcijaństwa. Skupia się na jednej Osobie – Jezusie Chrystusie. To w Nim wypełniają się wszystkie obietnice Starego Testamentu. Opisuje Jego życie, nauczanie, mękę, śmierć i zmartwychwstanie, a także dzieje pierwotnego Kościoła, który powstał dzięki mocy Ducha Świętego.
Struktura Nowego Testamentu – Przewodnik po życiu chrześcijanina
Podobnie jak Stary Testament, również Nowy ma przejrzysty układ, który prowadzi wierzącego od poznania Chrystusa do życia Jego Ewangelią:
* Ewangelie (Mateusza, Marka, Łukasza i Jana): To absolutne centrum Nowego Testamentu. Każda z czterech Ewangelii na swój sposób przedstawia Dobrą Nowinę o Jezusie, Jego czynach i słowach. Są one fundamentem naszej wiary.
* Dzieje Apostolskie: Księga ta, napisana przez św. Łukasza, jest swoistą kontynuacją jego Ewangelii. Opisuje narodziny i rozwój Kościoła po Wniebowstąpieniu Jezusa, a głównymi postaciami są apostołowie Piotr i Paweł.
* Listy Apostolskie: To zbiór listów pisanych przez apostołów (przede wszystkim św. Pawła, ale też św. Piotra, Jana, Jakuba i Judy) do konkretnych wspólnot chrześcijańskich lub do całego Kościoła. Zawierają one głębokie wyjaśnienie prawd wiary i praktyczne wskazówki, jak żyć jako uczeń Chrystusa.
* Apokalipsa św. Jana: Ostatnia księga Biblii, pełna symboli i wizji. Nie jest to księga strachu, jak się często mylnie uważa, lecz księga nadziei. Ukazuje ostateczne zwycięstwo Chrystusa nad złem i obiecuje „nowe niebo i nową ziemię” wszystkim, którzy wytrwają w wierze.
Czy na pewno wiesz, od której księgi zacząć czytać Biblię? To częsty błąd.
Jako duszpasterz często widzę, jak wiele osób z zapałem sięga po Pismo Święte, otwiera je na pierwszej stronie, w Księdze Rodzaju, i… po kilku rozdziałach lub księgach czuje się zniechęcona gąszczem rodowodów, przepisów prawnych i opisów wojen. To bardzo częsty błąd. Czytanie Biblii „od deski do deski” nie zawsze jest najlepszym sposobem na jej duchowe poznanie.
Jeśli dopiero zaczynasz swoją przygodę z Pismem Świętym lub wracasz do niego po dłuższej przerwie, pozwól, że zaproponuję inną drogę. Zacznij od Nowego Testamentu, od spotkania z samym Jezusem. Sięgnij po Ewangelię według św. Jana. Jest ona napisana w sposób niezwykle głęboki i osobisty, skupia się na miłości i relacji z Bogiem. Równolegle możesz czytać Księgę Psalmów ze Starego Testamentu – to modlitewnik, który pomoże Ci nazwać własne uczucia i przedstawić je Bogu.
Ta jedna część Starego Testamentu może całkowicie odmienić Twoje rozumienie wiary.
Wspomniałem o Psalmach, ale chciałbym zwrócić Twoją uwagę na całą grupę ksiąg, do której należą – na Księgi Mądrościowe. W trudnych chwilach, w samotności, w chorobie czy w momentach zwątpienia, to właśnie te księgi mogą stać się balsamem dla duszy. Księga Przysłów daje praktyczne rady na co dzień, Księga Koheleta uczy pokory wobec tajemnic życia, a Księga Hioba pokazuje, że Bóg jest z nami nawet w największym cierpieniu.
Jak zauważa wybitny polski biblista, ks. prof. Waldemar Chrostowski, pisma mądrościowe uczą „sztuki życia”. Nie skupiają się one na wielkich wydarzeniach historycznych, ale na codziennej, osobistej relacji człowieka z Bogiem i ze światem. Odkrycie tego wymiaru Pisma Świętego może całkowicie odmienić Twoje postrzeganie wiary – z zestawu praw i obowiązków na intymną, pełną mądrości i pocieszenia rozmowę z kochającym Ojcem.
Podsumowanie: Twoja osobista mapa do Skarbu
Zrozumienie podstawowego podziału Biblii na Stary i Nowy Testament oraz wewnętrznej struktury każdej z tych części jest jak otrzymanie mapy prowadzącej do skarbu. Przestaje ona być labiryntem, a staje się uporządkowaną drogą, na której każdy etap ma swój cel i sens.
Pamiętaj, że Biblia nie jest zwykłą książką do przeczytania od deski do deski. Jest żywym Słowem, które mówi do nas tu i teraz. Zamiast zniechęcać się jej ogromem, spróbuj znaleźć w niej jedną księgę, jeden psalm, a nawet jeden werset, który dziś przemówi do Twojego serca. Niech ta wiedza o jej strukturze będzie dla Ciebie zachętą do odważnego i ufnego otwarcia Pisma Świętego każdego dnia.
Podziel się w komentarzu, który fragment Pisma Świętego jest Ci szczególnie bliski. Twoje świadectwo może być wsparciem i inspiracją dla innych.
